Sınav Döneminde Sosyal Medya Kullanımını Kontrol Altına Almanın Yolları

Sınav Döneminde Dikkat Dağınıklığı

Dikkat dağınıklığı, sınav döneminde sosyal medya kullanımını kontrol altına almayı zorlaştırdığı gibi, her öğrencinin çalışma verimliliğini olumsuz şekilde etkileyen bir durumdur. Dikkat dağınıklığını en az seviyeye indirmek için öncelikle sebebini anlamak gerekir. Dikkat dağınıklığının hem öğrencinin kendi fiziksel ve ruhsal durumuna bağlı hem de çevresine bağlı birçok nedeni olabilir. Bireysel nedenler arasında yetersiz uyku, sağlıksız beslenme, kahve çay gibi uyarıcı içeceklerin fazla tüketilmesi, sabırsızlık, stres, yetersiz zaman yönetimi, çeşitli sağlık sorunları gibi durumlar yer alırken çevresel nedenlere teknolojik aletlerden gelen çeşitli uyaranlar, ders çalışma ortamının düzensiz olup dikkat dağıtıcı ögeler içermesi, dış ortamdan gelen sesli uyaranlar örnek gösterilebilir. Çağımızda özellikle sosyal medya kullanımı dikkat dağınıklığına sebep olan etmenler arasında önemli bir yere sahiptir.

Sosyal Medya Kullanımını Kontrol Altına Almak İçin 5 Uygulanabilir Yöntemler:

1) Farkındalık: Sosyal medya kullanımını kontrol altına almak için öncelikle sosyal medyanın ders çalışma düzenimize, verimliliğimize ve dikkatimize olan etkilerinin farkında olmamız gerekir.

2) Zaman Sınırları Koymak: Sosyal medya kullanımını aniden kısıtlamak yerine sınırlar koyarak azaltmak daha etkili olabilir. Sınav döneminde sosyal medya hesaplarını tamamen kapatarak kendisini tam bir dijital detoksa sokup sosyal medya kullanımını kontrol altına almaya çalışan öğrenciler de vardır. Bu yöntem bazı öğrencilerde işe yarasa da özellikle sosyal medya bağımlılığı yüksek olan, sosyal açıdan aktif olan öğrencilerde uygulaması zor ve verimi düşüktür. Tam kısıtlamada öğrencinin aklının sosyal medya içeriklerinde, arkadaşlarıyla olan paylaşımlarında kalması ve bu sebeple dikkatini toparlayamaması olasıdır. Bu durumda başarılı bir sosyal medya yönetiminden söz edemeyiz.

Sosyal medyayı sınırlaması gerektiğinin farkında olan öğrencinin kendisine göre zaman kısıtlamaları belirlemesi, eğer belirleyemiyor veya aşıyorsa yardım alması gerekmektedir. Günlük yarım saat ya da 1 saat gibi süre kısıtlamaları başlangıçta kullanılabilir.

3) Bildirimleri Kapatmak veya Telefonu Sessize Almak:

  Odaklanmış bir şekilde ders çalışırken gelen bir sosyal medya bildirimi öğrencinin dikkatini tamamen dağıtabilir. Her ne kadar bildirime o anda bakmasa da merak duygusu çalışma verimliliğini bozmak için yeterlidir. Mümkünse telefonun ders çalışma sırasında tamamen sessize alınması, mümkün değilse önemli bildirimler ve aramalar dışında bildirimlerin kapatılması çalışmanın verimliliğini arttıracaktır.

4) Telefonu Çalışma Ortamından Uzaklaştırmak: Ders çalışırken sosyal medyanın dikkati bu kadar kolay dağıtmasının sebeplerinden birisi de çabuk ulaşılabilir ve elimizin altında olmasıdır. Sosyal medyaya ulaşabilecek cihazları ders çalışırken kendimizden uzak tutmak çalışma verimliliğini arttırır ve dikkat dağınıklığını azaltır.  Evde ders çalışırken telefon başka bir odaya koyulabilir veya aile üyelerinden birisine verilip sadece önemli bir durum olduğunda getirmesi istenebilir. Kütüphane, okul, kafe gibi telefonu uzaklaştırmanın zor olduğu ortamlarda telefon çantaya konularak fermuarı kapatılıp göz önünden uzaklaştırılabilir.

5) Ödül Ceza Sistemi: Hedeflenen süre kadar ders çalışıldıktan sonra sosyal medyaya sınırlı erişim gibi küçük ödüller verilebilir. Sosyal medyayı belirlenen süreden fazla kullanınca küçük cezalar sosyal medya kullanımını yönetmede etkili olabilir.

4 Adımda Sosyal Medya Kullanımını Sınırlandırmak İçin Günlük Rutinler

1) Sosyal Medyayı Kullanmak için Zaman Dilimleri Belirlemek: Öğrencinin verimli ders çalışamadığı zaman dilimlerinde süre sınırlaması koymak şartıyla sosyal medyayı kullanmasına izin verilebilir. Denemeler gibi uzun süren ve yoğun dikkat isteyen, öğrenciyi yoran çalışmaların ardından verilen molalar günlük sosyal medya kullanımına ayırılabilir.

2) Sosyal Medya Kullanımının Yasak Olduğu Zaman Dilimleri Belirlemek: Sabah yataktan kalkar kalkmaz telefonu eline alıp sosyal medyayı kullanmak veya akşam yatmadan yarım saat önce sosyal medya kullanmak sınav döneminde olmayan kişiler için bile önerilmeyen durumlardır. Özellikle sınav dönemi gibi dikkatimizi yoğun bir şekilde toplamamız gereken, uyku düzenimize ve uyku kalitemize çok dikkat etmemiz gereken dönemlerde günün bu saatlerinde sosyal medya kullanımını yasaklamak gün içindeki verimi arttırıp odak bozukluğunu azaltabilir.

3) Yatarken Telefonu Yataktan Uzaklaştırmak: Yorucu bir sınavın ardından yatağa girildiğinde yapılması gereken en önemli şey kaliteli bir uykuya bir an önce ulaşılmasını sağlamaktır. Telefonun ışığı, bildirimleri veya yatmadan önce sosyal medya içeriklerinde görülen bazı olaylar uykuya dalmayı zorlaştırmakta ve uyku kalitesini düşürmektedir. Uyku kalitesinin ve süresinin düşmesi ertesi gün çalışmaktan alınan verimi önemli ölçüde azaltabilir ve öğrencinin sağlığını olumsuz etkileyebilir. Uyku öncesi dönemlerde günün yoğunluğunun ardından kafa dağıtmak için sosyal medya kullanımı yerine 10-15 sayfalık kitap okunması veya uyku öncesi esneme egzersizleri ve uyku meditasyonları yapılması daha faydalı olabilmektedir.

4) Sosyal Medya ve Ders Çalışma Dengesini Sağlamak: Hayatın her alanında olduğu gibi bu konuda da en önemli unsur çalışma ve sosyal medya kullanımı arasındaki dengenin güzel bir şekilde sağlanmasıdır. Bu dengeyi sağlamak için bazı yöntemler kullanılabilir.

“Pomodoro Tekniği” ile Sosyal Medya Kullanımını Sınırlandırmak

Pomodoro tekniği 1980’lerde Francesco Cirillo’nun domates şeklindeki mutfak zamanlayıcısını kullanarak çalışmasını simgeler. Tekniğin adındaki Pomodoro kelimesi İtalyanca domates anlamına gelir ve adını Cirillo’nun mutfak zamanlayıcısından alır. Pomodoro tekniği birçok farklı alanda çalışma süresini düzenlemek, çalışma verimliliğini ve motivasyonu için kullanılır. Bu temel teknik olarak 4 adımdan oluşur.

1) Çalışılacak Konuların Belirlenmesi: Çalışılacak konular ve nasıl çalışılacağı çalışmaya başlamadan önce planlanır ve çalışırken kullanılacak araçlar hazır hale getirilir.

2) Çalışma Süresi: Pomodoro tekniğinde çalışma süreleri 25 dakika olarak önerilir.

3) Kısa Molalar: 25 dakikalık çalışma süresinin ardından 5 dakikalık kısa bir mola verilir. Bu mola öğrenci tarafından kendisini rahatlatan aktiviteler yapmak için kullanılabilir. Nefes egzersizi, esneme hareketleri, meditasyonlar, atıştırmalıklar gibi öğrencinin isteğine ve ihtiyacına göre değerlendirilebilir.

4) Uzun Molalar: Pomodoro tekniğinde 25 dakikalık çalışma +5 dakikalık kısa mola 1 döngü olarak isimlendirilir. 4 kez bu döngü tamamlandıktan sonra 15-30 dakikalık uzun bir mola verilir.

25 dakika çalışma

5 dakika mola

25 dakika çalışma

5 dakika mola

25 dakika çalışma

5 dakika mola

25 dakika çalışma

15-30 dakikalık uzun mola

Sosyal medya kullanımını Pomodoro tekniğine göre sınırlandırmak istersek uzun molaları kullanmak daha avantajlı olabilir. 5 dakikalık kısa molalarda sosyal medyada gezinmek ders arasında öğrenciyi rahatlatmak, dikkatini tekrar toparlamasını sağlamak yerine kafasını farklı şeylerle doldurarak daha ciddi bir dikkat dağınıklığı yapabilir ve öğrenci 5 dakikalık kısa molayı uzatmak isteyebilir uzatmasa bile ders çalışmaya tekrar başladığında aklı orada kalabilir ve verimini düşürebilir.

Ders Çalışma Aralarında Sosyal Medyayı Bilinçli Kullanmak

Ders çalışma aralarında sosyal medyayı bilinçli kullanmak için öncelikle molanın ne kadar süreceği belirlenmeli aşılacağı düşünülüyorsa alarm kurulmalı. Sosyal medya birçok yönüyle insanı içerisine çeken ve kullandıkça kullandırtan bir mecralar topluluğu. 5 dakika girip çıkacağım demek çoğunlukla sadece lafta kalıyor ve dakikalarca belki saatlerce sosyal medyada zaman kaybetmemize sebep olabiliyor.

Molalarda sosyal medyanın bilinçli kullanılması konusunda sürenin belirlenmesi kadar ulaşılacak içeriklere dikkat edilmesi de önemli. Mesela sosyal medyada görülen bir film kesiti o filmin merak edilmesine yol açarak moladan sonra derse odaklanmayı düşürebilir. Görülen haberler öğrenciyi üzebilir, sarsabilir ve endişe duymasına sebep olabilir. Bunlar gibi birçok örnek verilebilir. Bu yüzden molalarda takip edilen içeriklere dikkat edilmesi gerekir.

Motivasyon Kaybını Önlemek İçin İlham Verici İçerikler Takip Etmek

Her öğrencide zaman zaman oraya çıkabilen motivasyon düşüklüğü gibi durumlarda sosyal medyadaki bazı içerikler faydalı olabilir. Öğrenciyle aynı süreçten geçmiş ve başarılı olmuş kişilerin sayfaları öğrencide motivasyonu arttırarak ben de yapabilirim düşüncesine yönlendirebilir. Çeşitli rehberlik ve psikolojik danışmanlık hesapları öğrencinin yaşadığı sorunları adlandırmasında ve çözümüne yönelik araştırmaya girmesinde etkili olabilir. Sadece motivasyon üzerine açılan hesaplar, öğrencinin gelecekte olmak istediği yerde olan kişilerin hesapları, hedeflediği meslek gruplarına dair ilham veren hesapları takip etmek sosyal medya kullanımını verimli hale getirebilir.

Sosyal Medya Kullanımını Azaltmak İçin Mobil ve Masaüstü Uygulamalar

Zaman Yönetimi Sağlayan Uygulamalar

1) Forest: Pomodoro tekniği kullanarak odaklanmayı arttıran ve zaman yönetimine yardımcı olan bir uygulamadır. Çalışma süreci boyunca bir ağaç büyütülür ve sosyal medyaya girilirse ağaç ölür. Forest bu süreçte ağaç kullanarak maddeleştirme yaptığı için ağacının ölmemesi için bir vicdan oluşturarak öğrencinin sosyal medya kullanımını sınırlayabilir.

2) Be Focused ve Focus Booster: Pomodoro yöntemi kullanarak çalışma sürelerini yönetmeye yardımcı olur.

3) Todoist: Görev yönetimi ve yapılacaklar listesi oluşturmak için kullanılır. Günlük ve haftalık planlar yapılmasına yardımcı olur. Görevleri öncelik sırasına göre düzenleme ve hatırlatıcılar kurma imkânı sağlar. Bu sayede planlı bir şekilde ilerlemeyi destekler. Kafa karışıklığını ve zamanın boşa geçmesini önler.

4) Notion: Not alma, yapılacaklar listesi, günlük (haftalık) programlar yapma gibi birçok alanda yardımcı olarak zaman yönetimini destekler.

Dikkat Dağınıklığını Azaltan ve Odaklanmayı Arttıran Araçlar

1) Focus@will: Ders çalışırken odaklanmaya yardımcı olacak, zihni çalışmaya yönlendirecek bilimsel sesler ve müzikler sunar.

2) Noisli: Çevresel sesler ve beyaz gürültü sağlayarak odaklanmayı destekler.

3) Cold Turkey: Belirli web siteleri ve uygulamaları engeller. Kapatılması zor bir şekilde tasarlanması da dikkat dağınıklığını önlemesine yardımcı olur.

4) Freedom: Sosyal medya ve diğer dikkat dağıtıcı uygulamaları engeller ayrıca kullanımlarını izler ve raporlar.

Sosyal Medya Kullanımını İzleyen ve Raporlayan Uygulamalar

1) Rescue Time: Dijital alışkanlıkları izler. Telefon, bilgisayar, tablet gibi teknolojik aletlerde ne kadar zaman harcandığını raporlar. Sosyal medya platformlarının, uygulamaların ve web sitelerinin kullanımını da analiz eder. Günlük, haftalık ve aylık raporlar oluşturur. Hedef belirleyerek sosyal medya kullanımının kısıtlanmasına yardımcı olur.

2) Moment: Telefon ekran süresini takip eder. Sosyal medya kullanımlarınızı ayrıntılı bir şekilde raporlar. Ekran süresi sınırı belirlemenize olanak sağlar.

3) Digital Wellbeing (android): Google tarafından sunulan bu özellik android kullanıcılarının ekran sürelerini raporlar, iyileştirmeye yönelik öneriler sunar ve kısıtlama yapılmasına yardımcı olur.

4) Ekran Süresi (ios): İos’ta ekran süresini ve uygulamaların kullanımını takip eder, raporlar, öneriler sunar ve kısıtlama koymaya yardımcı olur.

Kendi Deneyimlerim, Yaptıklarım ve Önerilerim

Sınava çalışmaya başladığım ilk zamanlarda sosyal medya dikkatimi çok dağıtan, uzaklaşmamın zor olduğu ve verimi düşüren bir durumdu. Kendi gözlemlerim ve çevremden aldığım geri bildirimlerle sosyal medyanın sınav sürecime zarar verdiğini fark ettim ve bunu düzeltmek için çalışmaya başladım. İlk başlarda belirli bir düzen oturtulup sosyal medyadan uzaklaşılırsa sonrasında sosyal medyayla ilgili süreci yönetmek daha kolay oluyor. Ders çalışacağım zamanlarda telefonumu kapatıp kendimden uzak bir yere koyarak başladım bu sürece. Böylece ders çalışmaktan sıkılıp sosyal medyayla ilgilenmek istediğimde telefona ulaşmak zor olduğundan vazgeçiyordum. Sosyal medya bağımlılığımı belirli ölçüde azalttığımda özdenetimim arttı ve telefon yanımdayken de sosyal medyaya hangi zamanlarda bakabileceğimin bilincinde olarak ders çalışmamı engellemesine izin vermedim. Telefonumdan uygulamaların ekran sürelerini takip ettim ve belirli bir düzeyi aşmamaya çalıştım. Motivasyonum çok düştüğünde motivasyon içeriklerinden ve motive edici şarkılardan yararlandım.

Bu konuyla ilgili en büyük önerim sosyal medya kullanımının düzenlenmesi gerektiğinin farkında olmak ve bunun için çaba göstermeye başlamaktır. “Beni zaten etkilemez.”, “Kullansam ne olacak?” gibi düşüncelere kapılmadan bilinçli tercihler yapmak önemlidir.

Sude Berre Çetin